Brasilía á HM 2026: Endurreisn eða áframhaldandi kreppa?

Fimm titlar. Pelé, Ronaldo, Ronaldinho, Neymar. Brasilía er stærsta nafnið í sögu fótboltans og gula treyjuna þekkja allir — frá götunum í Reykjavík til ströndum Copacabana. En ég ætla að segja eitthvað sem brasilískir stuðningsmenn vilja ekki heyra: Brasilía á HM 2026 er ekki jafn gott og nafnið gefur til kynna. Síðan sigurinn á HM 2002 — þegar Ronaldo skoraði tvö mörk í úrslitaleiknum gegn Þýskalandi — hefur Brasilía ekki komist lengra en áttaliðaúrslit á heimsmeistarakeppni. Á HM 2014 á heimavelli urðu þeir fyrir 1–7 tapi gegn Þýskalandi sem er eitt skammarlegasta tap í sögu fótboltans. Á HM 2022 í Katar féllu þeir gegn Króatíu í vítaspyrnum eftir leik sem þeir áttu að vinna og stjórnuðu í 100 mínútur.

Nú kemur Brasilía á HM 2026 í Norður-Ameríku með nýja kynslóð leikmanna — Vinícius Jr í broddi fylkingar — en eru þeir tilbúnir til að endurheimta dýrðina sem hefur verið fjarverandi í næstum aldarfjórðung? Ég efast og hér er af hverju. Liðið er í endurbyggingu eftir erfiðan áratug, þjálfaravandi hefur plágað sambandið og miðjan er veikasti hlutinn á vellinum sem hefur valdið vandamálum á síðustu þremur heimsmeistarakeppnum. Brasilía er enn hættulegt og geta skapað magnaðan fótbolta á augnablikum — þegar Vinícius og Rodrygo eru í flæði er það jafnfallegur fótbolti og til er — en stöðugleikinn sem þarf til að vinna sjö leiki á 39 dögum og lyfta bikarnum er annað mál algjörlega og þar hefur Brasilía brugðist aftur og aftur.

Liðið — Vinícius, Rodrygo og nýtt Brasilía

Brasilíska landsliðið hefur farið í gegnum byltingu á undanförnum árum sem hefur breytt eðli liðsins algjörlega. Neymar, sem var andlit liðsins í rúman áratug og bar vonir heillar þjóðar á herðunum, er ekki lengur lykilmaður eftir endurtekin meiðsli og flutning til Sádí-Arabíu sem markaði endalok hans á æðsta evrópska stigi. Kynslóðaskiptin hafa verið erfiðari en margir bjuggust við vegna þess að Neymar var svo miðlægur í leikkerfi Brasilíu — allt fór í gegnum hann og án hans hefur liðið átt erfitt með að finna nýjan takt og samband á miðju og í sókn.

Vinícius Jr hjá Real Madrid er nú stjarnan sem ber ábyrgðina og ótvírætt hæfileikaríkasti leikmaður liðsins. Hann er Ballon d’Or handhafi og einn af bestu leikmönnum í heimi á sínum besta degi — hraður sem eldingur á hliðinni, tæknilegur með boltann og geta til að skapa kraftaverk á vellinum sem aðeins örfáir aðrir geta. Þegar Vinícius er á sínum degi er hann óstöðvanlegur og andstæðingar vita að þeir þurfa tvo til þrjá varnarmenn til að hemja hann.

En Vinícius er líka óstöðugur á svið sem skiptir máli. Hann á frábæra daga þar sem hann lítur út fyrir besta leikmann heimsins og slæma daga þar sem hann er nánast ósýnilegur og missir af tækifærum sem betri dagur hefði nýtt. Á stórum mótum í landsliðsbúningnum hefur hann ekki enn sýnt þann stöðugleika sem þarf til að bera lið til sigurs yfir sjö leiki — og þegar ég segi „bera“ á ég við einmitt það, vegna þess að miðja Brasilíu er of veik til að gera það. Á HM 2022 skoraði hann eitt mark og var ekki jafn áhrifaríkur og búist var við þegar mest var á reyndi gegn Króatíu. Samanborið við Mbappé, sem skoraði átta mörk á HM 2022 og breytti úrslitaleiknum einsamall, eða Bellingham, sem bjargaði Englandi aftur og aftur á EM 2024 með afgerandi frammistöðum, er Vinícius enn með eitthvað mikilvægt að sanna á þessu stigi. Þrýstingurinn á hann frá brasilískum fjölmiðlum verður gríðarlegur — 220 milljónir Brasilíumanna bíða eftir nýjum frelsara og Vinícius veit að hann er sá sem á að fylla þann skó eftir Neymar.

Rodrygo, liðsfélagi Vinícius hjá Real Madrid, bætir við gæðum í sókn og samspil þeirra tveggja — sem þeir hafa þjálfað og betrumbætt í mörg ár hjá Real Madrid — er eitt af bestu sóknarsamböndunum í heimi. Þeir þekkja hvert annað blint, vita hvar hinn er á vellinum og geta unnið saman á einu augnabliki til að brjóta niður varnarlínur sem aðrir myndu aldrei finna leið í gegnum. Raphinha hjá Barcelona hefur þroskast í mikilvægan leikmann sem gefur valkosti á hliðunum og getu til að skora mörk af frjálsum spyrnum — hæfni sem getur ráðið úrslitum á mótum þar sem staðnaðar stöður skapa mörg mörk. Endrick, sem er aðeins 19 ára en hefur þegar sýnt ótrúlega markagetu hjá Real Madrid, gæti orðið stóra uppgötvunin á mótinu ef hann fær tækifæri — brasilísk saga er full af ungum leikmönnum sem springa fram á heimsmeistarakeppnum, og Pelé sjálfur var aðeins 17 ára þegar hann vann sitt fyrsta HM árið 1958.

Á miðjunni hefur Brasilía vandamál sem hefur plágað liðið í áratugi og hefur ekki verið leyst þrátt fyrir margar tilraunir. Síðan Casemiro var á hátindi ferils síns hefur brasilíska miðjan verið veikasti hluti liðsins og þar liggur stærsta áhættan fyrir allt liðið. Bruno Guimarães hjá Newcastle er besti valkosturinn og hefur sýnt óvíða gæði í ensku úrvalsdeildinni, en hann er ekki á sama stigi og bestu miðjumenn annarra eftirlæta eins og Rice hjá Arsenal eða Tchouaméni hjá Real Madrid. Lucas Paquetá er annar valkostur en hefur átt í vandræðum utan vallarins sem hafa dregið úr áhrifum hans og skapað óvissu um stöðu hans í liðinu. Vörnin er stöðugri — Marquinhos frá PSG er enn einn af bestu miðvörðum heims þrátt fyrir aldur og veitir grunninn — en er ekki ósigrandi og hefur átt erfitt gegn hröðum sóknarliðum sem nýta rými á bak við brasilísku hliðarvörðuna þegar hún ræðst of langt fram.

Riðill C — Marokkó, Haítí og Skotland

Riðill C er áhugaverður vegna Marokkó, sem var stóra uppákomma HM 2022 þegar þeir komust í undanúrslit sem fyrsta afríkanska liðið í sögunni og sigruðu Spán og Portúgal á leiðinni — tvö evrópsk stórveldi sem enginn bjóst við að þeir gætu sigrað. Marokkó er enn sterkt og skipaður reyndum leikmönnum úr bestu evrópskum deildum — Achraf Hakimi hjá PSG er einn af bestu hliðarvörðum í heimi, og liðið hefur haldið miklu af grunngerðinni sem virkaði svo vel í Katar. Þeir munu veita Brasilíu raunverulega áskorun um efsta sætið í riðlinum og leikurinn þeirra á milli gæti orðið einn af skemmtilegustu leikjum riðlakeppninnar. Haítí er á fyrstu heimsmeistarakeppninni sinni síðan 1974 — fimmtíu og tveggja ára bið — og kemur sem stolt fulltrúi Karíbahafsins en er ólíklegt til framgangs á vellinum gegn liðum af þessari stærðargráðu. Skotland er lítil þjóð með stóran draum í fótbolta — og sem Íslendingar getum við samsamað okkur þeim fullkomlega, við sem vitum hvernig það er að vera lítil fótboltaþjóð á stóru móti og berjast gegn risavöxnum andstæðingum.

Brasilía ætti að vinna riðilinn en leikurinn gegn Marokkó verður lykilviðureignin sem ákvarðar röð liðanna. Marokkó er skipulagt og varnarsterkt lið sem getur truflað Brasilíu ef þeir ná að loka á Vinícius og Rodrygo með þéttri varnaruppstillingu. Á HM 2022 sýndi Marokkó að þeir geta sigrað stórar þjóðir á daginn og ef Brasilía vanmetur þá — eins og Spánn og Portúgal gerðu — gæti það kostað dyrt. Ég spái Brasilíu 7 stigum úr riðlinum — sigur á Haítí og Skotlandi, jafntefli gegn Marokkó — og fyrsta sæti í riðlinum, en ekki á sannfærandi hátt sem gefur tiltrú á djúpum framgangi á mótinu.

Tímasetningarnar eru áhugaverðar fyrir okkur á Íslandi. Leikir riðils C verða spilaðir bæði á austanverðu og vestanverðu Bandaríkjunum, sem þýðir mismunandi tíma á íslenskum tíma — allt frá 19:00 til 03:00 GMT. Brasilía gegn Marokkó gæti orðið einn af bestu leikjum riðlakeppninnar og er leikur sem ég mæli eindregið með — tvö lið með allt öðruvísi leikstíl sem munu skapa skemmtilegan fótbolta.

Vandamálin — Hvað er að brasilískum fótbolta?

Undanúrval Suður-Ameríku gefur alltaf skýra mynd af stöðu landsliðanna og brasilíska undanúrvalið var merkilegt lesefni sem ég fylgdist grannt með. Brasilía lenti reyndar í vandræðum á miðju undanúrvali og var tímabundið utan framgangssætis — eitthvað sem hefur nánast aldrei gerst í sögu brasilísks fótbolta og olli skjálftum í brasilískum fótboltaheimi. Liðið endaði þó í topp sex og komst á HM, en leiðin þangað var stritfull og sýndi allar þær sprungur sem ég hef fylgst með undanfarin ár. Tap gegn Argentínu og Úrúgvæ á heimavelli — eitthvað sem hefði verið óhugsandi á árum áður þegar Maracanã var ósigranleg vígi — sýndi að Brasilía er ekki lengur ósigranlegt heima og að aðrar suðuramerískar þjóðir hafa náð þeim og jafnvel farið fram úr þeim. Þjálfaraskipti á miðju undanúrvali gerðu illt verra og liðið missti samfellu sem er nauðsynleg til að byggja upp leikkerfi sem virkar undir þrýstingi.

Einn þáttur sem margir gleyma er hversu krefjandi suðurameríska undanúrvalið er í samanburði við evrópska. Tíu lið keppa í einum 18-leikja riðli yfir tvo ár og aðeins sex komast á HM. Brasilía spilaði á hæðum Bólívíu þar sem loftskortur er raunverulegt vandamál, í tropískum hita Ekvadors, gegn líkamlegri grimmd Úrúgvæ og gegn taktískum snillingum Argentínu. Þegar mótið byrjar í júní hafa leikmennir þegar spilað 55–65 leiki á tímabilinu á milli félagaliðs og landsliðs, og sú þreyta birtist á vellinum. Evrópsk lið sem keppa í styttri undanúrvalshópum koma á HM ferskari og orkumeiri, og þetta er forskot sem sést á tölfræði — suðuramerísk lið hafa ekki unnið HM síðan Brasilía 2002, og þreyta er einn af þáttunum.

Ég sat eitt kvöld og velti fyrir mér af hverju Brasilía hefur ekki unnið HM síðan 2002 — rúmlega tveir áratugir þurrðar fyrir stærstu fótboltaþjóð heims. Svarið er flókið en ég dreg það saman í þrjú lykilatriði sem allir tengjast. Í fyrsta lagi hefur brasilísk þjálfunarmenning breyst — liðið spilar ekki lengur samba-fótboltann sem gerði þá frækna og einstaka, heldur hefur tekið upp evrópskara, skipulagðara kerfi sem hentar brasilískum leikmönnum verr og dregur úr náttúrulegu sköpunargleðinni sem einu sinni skilgreindi brasilískan fótbolta. Þeir reyna að vera evrópskir og missa brasilíska sálina í leiðinni.

Í öðru lagi hefur undanúrval Suður-Ameríku orðið svo krefjandi að leikmenn koma á HM þreyttir og meiddir eftir 18 leikja langan riðil sem spannar tvo ár. Brasilía þurfti að spila á hæðum í Bólívíu, í hita Ekvadors og gegn harðneskjulegum andstæðingum eins og Úrúgvæ og Argentínu — og þegar mótið byrjar í júní eru leikmennirnir búnir að spila 50–60 leiki á tímabilinu, sem er of mikið. Í þriðja lagi hefur kreppa í brasilíska knattspyrnusambandinu — deilur, spillingarmál og þjálfaraskipti — skapað óstöðugleika sem hefur áhrif á liðið á vellinum. Brasilía hefur skipt um þjálfara oftar en nokkurt annað stórveldi á undanförnum árum og sú skipulagsleysi smitast yfir á leikinn.

Á HM 2026 gætu þessi vandamál enn verið til staðar og jafnvel verri en áður. Brasilía hefur skipt um þjálfara nokkrum sinnum á undanförnum árum — Tite, sem stýrði liðinu á HM 2022, var rekinn eftir tapið gegn Króatíu, og síðan hafa a.m.k. tveir þjálfarar tekið við og farið aftur. Sú samfelluleysi sem þetta skapar er eyðileggjandi fyrir lið sem þarf að byggja upp traust, leikkerfi og sameiginlegan skilning á vellinum. Samanborið við Argentínu, sem hefur haft Scaloni sem þjálfara í sex ár og byggt upp traust, skilning og sameiginlegt tungumál á vellinum sem gerir þeim kleift að lesa leikinn saman, er brasilíska liðið enn að leita að sjálfu sér og eigin leikstíl. Þetta er stærsti veikleikinn — ekki leikmennirnir sjálfir, sem eru heimsklassa, heldur kerfið utan vallarins sem á að styðja þá og búa þeim bestu aðstæður.

Brasilíska knattspyrnusambandið (CBF) hefur einnig átt í innri vandræðum sem hafa áhrif á liðið. Spillingarmál, fjárhagsvandamál og deilur um valdatöku hafa dregið athyglina frá fótboltanum og skapað umhverfi þar sem þjálfarar og leikmenn þurfa að takast á við pólitískan þrýsting sem á ekki heima í fótbolta. Þetta er eitthvað sem markaðurinn og alþjóðlegir veðjendur sjá ekki alltaf — en ég, sem hef fylgst með brasilískum fótbolta í mörg ár, veit að innri kreppa hefur raunveruleg áhrif á frammistöðu liðsins.

Einn ljóspunktur er þó að brasilískt fótboltaland hefur enn dýpsta hæfileikahópinn í heimi — fleiri Brasilíumenn spila í efstu evrópskum deildum en leikmenn frá nokkru öðru landi og þeir eru á öllum stöðum. Jafnvel á slæmum tíma er Brasilía fullt af leikmönnum sem spila á hæsta stigi og geta breytt leikjum á augnabliki með einstaklingsgetu sem ekkert annað land á jafnmikið af. Hæfileikarnir eru þar — þeir hafa alltaf verið þar. Ef nýr þjálfari nær að sameina þessa hæfileika undir eina skýra hugmynd og skapa liðsanda sem hefur stundum skort á undanförnum mótum, þá er Brasilía enn hættulegt og getur breytt öllu á einu augnabliki. En sú sameining hefur ekki gerst á undanförnum þremur heimsmeistarakeppnum — 2014, 2018 og 2022 — og ég sé enga greinilega ástæðu til að trúa því að hún gerist á HM 2026, þó ég vilji alltaf sjá Brasilíu spila fallegan fótbolta og endurheimta samba-andann sem gerði þá einstaka.

Veðmálamat — Of hátt verð á Brasilíu?

Stuðlarnir á Brasilíu sem heildarsigurvegara HM 2026 eru á bilinu 10.00–14.00, sem er miklu hærra en Frakkland, England og Argentína og setur Brasilíu í hóp utanaðkomandi eftirlæta frekar en raunverulegra keppinautar um titilinn. Þetta endurspeglar staðreyndina að markaðurinn sér Brasilíu sem lið sem getur komist langt en er ólíklegt til heildarsigurs — og ég er sammála þeirri sýn. Brasilía er ekki á sama stigi og bestu evrópsku liðin á þessu móti og stuðlarnir endurspegla það réttilega.

Raunverulegar líkur Brasilíu á heildarsigri eru nær 6–8% samkvæmt mínum líkönum, sem þýðir sanngjarnir stuðlar á bilinu 12.00–16.00. Stuðlar á 10.00 eru því eilítið of lágir — markaðurinn gefur Brasilíu of mikið vægi vegna nafnsins, sögunnar og þess að veðjendur um allan heim hafa tilhneigingu til að veðja á Brasilíu af tilfinningalegum ástæðum frekar en tölfræðilegum. Ef þú vilt veðja á Brasilíu, þá er betra að bíða og sjá hvort stuðlarnir hækka nær mótinu þegar markaðurinn aðlagar sig að raunveruleikanum og niðurstöðum æfingaleikja.

Áhugaverðari veðmálatækifæri eru á Brasilíu til að komast í áttaliðaúrslit á stuðlum um 2.00–2.50. Þetta tekur tillit til þess að Brasilía er nógu gott til að komast úr riðlinum og vinna einn eða tvo útsláttarleiki, en er ólíklegt til að fara alla leið í úrslit. Sértæk veðmál á Vinícius Jr sem markaskorara í tilteknum leikjum eru einnig áhugaverð — hann er líklegur til að skora gegn veikari liðum í riðlinum og stuðlar á hann að skora gegn Haítí ættu að vera á bilinu 1.40–1.60. Einnig er áhugavert að skoða yfir/undir mörk í brasilískum leikjum — Brasilía skorar á móti en hleypir líka inn og stuðlar á yfir 2.5 mörk eru oft verðmæti í leikjum þar sem Brasilía er eftirlæti.

Eitt veðmál sem ég myndi forðast er Brasilía sem riðilssigurvegari á stuðlum um 1.60–1.80. Marokkó er nógu sterkt til að taka fyrsta sætið af Brasilíu og ef það gerist tapast veðmálið þrátt fyrir brasilískan framgang. Betra er að veðja á Brasilíu til framgangs úr riðlinum — sem annað eða fyrsta lið — á stuðlum um 1.20–1.30, þó stuðlarnir séu lágir. Eða enn betra: nota brasilískan framgang sem hluta af samsettum veðmálum þar sem heildarstuðlar hækka verulega.

Fyrir okkur á Íslandi sem veðjum á HM 2026 er Brasilía lið sem ber að nálgast af varfærni. Nafnið er stórt en árangurinn undanfarin 20 ár styður ekki blinda trú á brasilískan sigur. Snjallir veðjendur nota Brasilíu sem einstaka leikjaveðmál frekar en langtímaveðmál — og þar liggja bestu tækifærin.

Mín spá — Brasilía í topp 8 eða fyrr út?

Ég gef Brasilíu 7 stig af 10 í heildarmati, sem er lægra en Frakkland (9), England (9.5) og Argentína (8.5) en hærra en flest lið á mótinu og réttlætir stöðu þeirra sem utanaðkomandi eftirlæti. Brasilía er í hópi 8–12 sterkustu liðanna en er greinilega ekki meðal fjögurra til sex eftirlæta sem eiga raunhæfustu möguleikana á titlinum. Ef ég beri Brasilíu saman við hin skandinavísku liðin sem við Íslendingar fylgjumst með — Noreg og Svíþjóð — þá er Brasilía sterkara í sókn en hefur svipaðar varnarveiknir og sama stöðugleikasvandamál.

Spá mín er að Brasilía komist úr riðli C í fyrsta eða öðru sæti, vinni 32-liða úrslitin gegn tiltölulega veikum andstæðingi og falli síðan í 16-liða úrslitum eða áttaliðaúrslitum gegn sterku evrópsku liði sem nýtir veikleika brasilísku miðjunnar og varnarveikleika sem birtast þegar þrýstingur eykst. Leikur í útsláttarkeppni gegn liði eins og Þýskalandi eða Portúgali myndi afhjúpa nákvæmlega þá veikleika sem ég hef lýst.

Ef Brasilía kemst í áttaliðaúrslit tel ég það góðan árangur miðað við stöðu liðsins og innri vandamál sem hafa plágað þá. Ef þeir komast lengra — í undanúrslit eða úrslit — þá hefur eitthvað sérstakt gerst, líklega að Vinícius hafi fundið form sem hann hefur ekki sýnt stöðugt á landsliðsstigi og þjálfarinn hafi fundið formúlu sem virkar þegar þrýstingur stórra leikja er mestur. Ég veðja ekki á Brasilíu á þessu móti nema sem hluta af samsettum veðmálum þar sem stuðlarnir eru nógu háir til að réttlæta áhættuna — og jafnvel þá einbeiti ég mér frekar að riðlaveðmálum og einstaka leikjaveðmálum en heildarsigri.

Brasilía á HM 2026 er nafn sem allir þekkja en lið sem færri þekkja raunverulega undir yfirborðinu. Gula treyjan getur enn hrifið heimin og brasilískur fótbolti á augnablikum magnaðrar listrænnar fegurðar — en á bak við hana er lið sem er í endurbyggingu og enn að leita að sjálfu sér eftir áratug af vonbrigðum á stórum mótum. Fyrir okkur sem horfa á mótið frá Íslandi er Brasilía áhugaverð sem fótboltaafþreying — alltaf spennandi, alltaf skemmtilegt — en ekki sem veðmálatækifæri nema á mjög sértækum stuðlum þar sem verðmætið er augljóst.